Czas czytania: 14 minuty
Wstajesz, parzysz kawę, zjadasz śniadanie i jedziesz do pracy. Zanim faktycznie usiądziesz ponownie sięgasz po telefon, plątasz się, rozmawiasz z innymi o pierdołach i siadasz przed komputerem. Mija godzina a ty już jesteś zmęczony, myślisz o kolejnej kawie przełączając okna w przeglądarce, dostajesz powiadomienie więc od razu łapiesz za telefon i sprawdzasz co przyszło. Robisz 5 minut przerwy, siadasz ponownie z kawą do komputera i zaczynasz się zastanawiać.. co robiłem przed chwilą.
Zaczynasz dostrzegać, że to nie tylko chwilowe rozproszenie i czujesz jakbyś tracił coś ważnego: czas, energię i skupienie. Doskonale wiesz że w takim systemie pracy tak naprawdę nie robisz żadnych postępów, a mimowolnie dalej w tym tkwisz.
Minimalizm to ciekawy termin, o którym coraz częściej mówi się w przestrzeni publicznej i trudno się temu dziwić.
W świecie pełnym pośpiechu i nadmiaru informacji coraz więcej osób zaczyna dostrzegać, że utknęło w błędnym kole. Dzisiejsza ilość informacji jest tak duża że nie nadążamy za tym. Czytamy, oglądamy i słuchamy z tak wielu źródeł że, nawet czasami nie wiemy co wybrać błądząc w chaosie.
Doszliśmy już do takiego etapu że wybór zwykłego filmu na platformie VOD powoduje u nas paraliż decyzyjny.
Wtedy przychodzi refleksja i zaczynamy szukać prostoty, spokoju i przestrzeni odkrywając coś takiego jak minimalizm.
Minimalizm to styl życia, który narodził się w połowie XX wieku i polega na świadomym wyborze tego, co naprawdę ważne i rezygnacji z nadmiaru który nas przytłacza.
To podejście można zastosować do niemal każdej sfery życia: do ubrań, kosmetyków, książek, a nawet do rezygnacji z używek i wielu innych przedmiotów. Możemy również pójść o krok dalej (Uwaga kontrowersyjne!) i ograniczać liczbę ludzi którymi się otaczamy.
Bywają momenty, kiedy zauważamy, że to nie tylko rzeczy nas przytłaczają, ale też ilość bodźców, informacji, relacji i oczekiwań. Minimalizm daje wtedy przestrzeń zarówno fizyczną, jak i psychiczną by odetchnąć i móc skupić się na tym co ważne.
Dlatego coraz częściej mówi się też o czymś, co jeszcze kilkanaście lat temu nie istniało czyli o cyfrowym minimalizmie.
Cyfrowy minimalizm to idea, która mówi: „Nie musisz być wszędzie, wiedzieć wszystkiego, odpowiadać na wszystko natychmiast.”
To sposób na uporządkowanie naszej relacji z urządzeniami, którymi się otaczamy, a które często nas pochłaniają i sprawiają, że nie możemy od nich oderwać uwagi.
Często nie chodzi tu o świadome korzystanie z technologii, ale o automatyczne nawyki, które wchodzą w życie niepostrzeżenie: szybkie sprawdzenie wiadomości, scrollowanie bez celu, przeskakiwanie między aplikacjami.
To właśnie te drobne czynności, powtarzane dziesiątki razy dziennie, rozbijają naszą uwagę, męczą umysł i zabierają energię. A im bardziej jesteśmy zmęczeni, tym trudniej nam przerwać to błędne koło.
W praktyce oznacza to mniej social mediów, mniej powiadomień, mniej ciągłego zerkania na ekran a więcej obecności, skupienia i realnych interakcji. Chodzi o to, żeby używać technologii świadomie, a nie bezwiednie.
Badania wskazują dość jasno, że nasze skupienie z roku na rok drastycznie spada. Głównym powodem są właśnie ekrany, a dokładniej mówiąc smartfony, tablety, komputery, konsole i różnego typu rozpraszacze które odciągają naszą uwagę od tego co ważne.
Scrollowanie mediów społecznościowych powoduje nie tylko chwilowe rozproszenie, ale długotrwałe zmiany w mózgu a nawet i zachowaniu. Zjawisko to nazywa się „doomscrolling”, polega ono na kompulsywnym przewijaniu negatywnych treści.
Twórcą mediów społecznościowych chodzi głównie o naszą uwagę, chcą abyśmy byli jak najdłużej na danej platformie, jak najwięcej oglądali niskiej jakości treści które wywołuje różne emocje, od negatywnych po euforię. Choć początkowo może wydawać się, że scrollowanie to sposób na relaks czy oderwanie od rzeczywistości, to w rzeczywistości często prowadzi do pogorszenia samopoczucia psychicznego.
Długotrwałe angażowanie się w to co widzimy na ekranie może zwiększać poziom lęku, stresu i depresji, a także prowadzić do wypalenia emocjonalnego.
Najlepszym dowodem są badania prowadzone przed pojawieniem się mediów społecznościowych, które ukazują znaczący spadek koncentracji uwagi na danym zadaniu w ciągu ostatnich dwóch dekad. Na przykład, w 2004 roku średni czas skupienia uwagi wynosił około 2,5 minuty. Do 2012 roku spadł do 75 sekund, a obecnie wynosi zaledwie 47 sekund. Ten dramatyczny spadek przypisuje się głównie wzrostowi liczby powiadomień, nadmiarowi informacji i częstemu korzystaniu z urządzeń cyfrowych.
Czym łatwiejszy dostęp do tych narzędzi tym pokusa jest silniejsza aby po nie sięgnąć. Siedzimy w poczekalni, stoimy w kolejce, czekamy na autobus i niemal odruchowo sięgamy po telefon. Nawet kilkanaście sekund “nicnierobienia” wydaje się dziś stratą czasu. W efekcie nasz umysł coraz rzadziej doświadcza nudy, która kiedyś była naturalną przestrzenią do refleksji, kreatywności i regeneracji poznawczej. Ciągłe przerywanie uwagi drobnymi bodźcami powoduje, że trudniej jest nam się skupić na jednej rzeczy przez dłuższy czas, a mózg przestawia się w tryb „ciągłego przełączania zadań” co z kolei osłabia zdolność do głębokiego myślenia i pracy w skupieniu.
Przez to jesteśmy ciągle przebodźcowani, oglądamy mnóstwo bezwartościowych treści w internecie, przewijamy krótkie filmiki, idziemy ulicą i widzimy reklamy na każdym kroku. Nasz mózg nigdy nie ma chwili oddechu przez co jesteśmy bardziej wypaleni.
Bombardowanie uwagi jest niesamowite, szacuje się, że przeciętny użytkownik jest dziś wystawiany na 6 000–10 000 reklam dziennie.
W książce „Cyfrowy minimalizm” Cal Newport świetnie opisał
„Smartfony, wszechobecny bezprzewodowy internet, platformy cyfrowe łączące miliardy ludzi – to są triumfujące innowacje! Niewielu poważnych komentatorów uważa, że lepiej dla nas byłoby cofnąć się do wcześniejszej epoki technologicznej. Ale jednocześnie ludzie są zmęczeni wrażeniem, że stali się niewolnikami swoich urządzeń. Ta rzeczywistość tworzy pomieszany pejzaż emocjonalny – można cieszyć się swoją umiejętnością znajdowania inspirujących fotografii na Instagramie, a równocześnie niepokoić zdolnością tej aplikacji do wdzierania się w wieczorne godziny, które dawniej spędzaliśmy na rozmowach z przyjaciółmi lub czytaniu.”
Zrozumienie i świadomość tego, że w pewnych rzeczach zabrnęliśmy za daleko, to dopiero pierwszy krok. Scrollujemy bezwiednie, sięgamy po telefon w każdej wolnej chwili, pozwalamy by nasze dni rozrywały powiadomienia i reklamy. To nie dzieje się dlatego, że jesteśmy słabi czy leniwi – dzieje się, bo te mechanizmy zostały zaprojektowane, by nas rozpraszać.
Pierwszym krokiem, od którego musisz zacząć, jest szczere przyznanie przed samym sobą, że masz z tym problem. To może być trudne bo przecież „wszyscy tak robią”, „to tylko chwila”, „przecież to moja praca”… Ale dopiero uświadomienie sobie, że tak nie do końca to wygląda dajemy sobie przestrzeń na zmianę.
Ustalanie granic to podstawa w każdej dziedzinie życia – w relacjach, pracy, zdrowiu, i tak samo powinniśmy postępować w obszarze cyfrowym. Jeśli tego nie zrobisz, technologia sama zdecyduje za Ciebie, kiedy sięgniesz po telefon, ile czasu spędzisz w mediach społecznościowych i co zrobisz chwile po przebudzeniu i przed zaśnięciem.
Zacznij od podstaw:
Dopiero po takiej głębokiej analizie zdecyduj co z tym faktem zrobić:
Rozwiązań jest mnóstwo lecz to Ty musisz „włączyć” ograniczenia i wiedzieć kiedy powiedzieć dość.
Pamiętaj że technologia powinna nam pomagać w codziennym życiu, to ona jest dla nas, nie my dla niej.
Wiele osób teraz pomyśli – jak to tak mam zrezygnować z przyjemności?
Otóż warto zadać sobie pytanie: czy to rzeczywiście przyjemność, czy może zaprogramowany nawyk?
Większość tych aplikacji jest stworzona by tylko i wyłącznie aby zatrzymać nas przy urządzeniu. To jest biznes, nowy serial na znanej platformie VOD to biznes, aplikacja bankowa to biznes, wiadomości to biznes a w biznesie najczęściej rozmawia się jak zatrzymać klienta i co zrobić aby chętnie zostawiał nam pieniądze a nie konkurencji.
Ma to też drugie dno: uzależnienia od usług czy produktów firmy. Praktycznie każda firma chce skalować swój biznes na różne rynki i potrzebuje do tego zaufanych klientów. Aby to zrobić stara się nas uzależnić i nie dać konkurencji przewagi.
Spójrzmy na takich gigantów technologicznych jak Microsoft, Apple, Google, Meta – oni robią wszystko aby być monopolistami w pewnych obszarach i robią to świadomie. Microsoft uzależnia użytkowników od systemów Windows, większość komputerów i laptopów jest z domyślnie zainstalowanym ich systemem Windows, Google uzależnia większość przeglądarek od ich wyszukiwarki. Każda z tych firm ma większość światowego rynku. Taka Meta stara się uzależnić łącząc Facebooka z Messengerem i Instagramem.
W pewnym momencie ta żółta kropeczka przestaje cię cieszyć, ale firma zrobi bardzo dużo, aby ponownie wzbudzić w tobie to uczucie nagrody i potrzeby, które każe ci do niej wracać, nawet jeśli już nie przynosi ci prawdziwej satysfakcji. I choć zaczynasz czuć zmęczenie, pustkę, a może nawet frustrację, system ciągle podsyca twoją uwagę, bo wie, że bez niej nie ma dla niego sensu. To jak błędne koło – chcesz się uwolnić, ale im bardziej próbujesz, tym mocniej cię trzyma.
Prosty trik: Spróbuj usunąć konto na tych platformach, zazwyczaj jest to mega skomplikowane, a jak już będziesz pewny usunięcia to dostaniesz nagle kilka propozycji, zniżki, 30 dniowy okres na wycofanie decyzji itp, – to nic innego jak strategia marketingowa aby Cię powstrzymać przed rezygnacją.
Uważność to słowo klucz w całej tej układance „wycinania” wszystkich zbędnych cyfrowych rozpraszaczy.
Doskonale wiem, że jest to niesamowicie trudne i wymaga ogromnej samodyscypliny. W świecie, który uczy nas nieustannego reagowania, zatrzymanie się i bycie tu i teraz często wydaje się wręcz niemożliwe i nienaturalne.
Ale właśnie dzięki uważności zaczynamy zauważać, co tak naprawdę jest dla nas ważne. Nie to, co podpowiadają algorytmy, trendy czy powiadomienia tylko to, co czujemy. Zaczynamy też dostrzegać, jak często sięgamy po telefon z impulsu, a nie z potrzeby. Ile razy dziennie robimy to automatycznie – z nudów, niepokoju, przyzwyczajenia. I choć wydaje się, że to „chwila relaksu”, tak naprawdę tylko dokładamy sobie kolejną warstwę zmęczenia.
Kilka prostych sposobów od których warto zacząć:
W pewnym momencie pracy jak i poza pracą spędzania dużych ilości przed ekranami przeróżnych urządzeń jest męczące. Najlepsza metoda na prawdziwy relaks i odpoczynek od różnych bodźców jest całkowity detoks od ekranów. Spędźmy chociaż jeden dzień w tygodniu na całkowicie innych czynnościach, spedzmy czas z rodziną, pójdźmy na rower lub basen.
Taki dzień bez ekranów to forma poświęcenia czasu na rzeczy które często odkładamy na później a są dla nas bardzo ważne.
Jednym z najczęstszych nawyków sięgania po telefon jest nuda. Pierwsza, wyuczony odruch i myśl to sięgnięcie do kieszeni aby zastąpić chwilową pustkę. Z czasem nasz mózg uczy się tej „przyjemności” i traktuje to jako coś normalnego.
Problem w tym że nuda to nie jest coś złego. To naturalny stan który pozwala na chwilę odpoczynku, przetworzenia wszystkich informacji z dnia codziennego. Zamiast ciągłego patrzenia w ekran stojąc w kolejce do lekarza, autobusie i innych codziennych czynnościach świadomie nie sięgaj do kieszeni. Z początku może wydawać się to dziwne, ale właśnie wtedy zaczniesz zauważać i dostrzegać ile tak naprawdę dzieje się wokół Ciebie.
Wprowadzenie cyfrowego minimalizmu to jedna z tych rzeczy, które będą coraz bardziej potrzebne w zmieniającej się rzeczywistości. Rynek pracy dynamicznie się zmienia, a duża część branż będzie się drastycznie przekształcać dzięki wprowadzeniu sztucznej inteligencji. Chcąc nie chcąc, jesteśmy poniekąd zmuszeni do dostosowania swojego życia do technologii. Wielu z nas pracuje przy komputerze, codziennie spędza przynajmniej 6 godzin przed ekranami, a po pracy zamiast odpocząć znów sięga po telefon, bezmyślnie przeglądając treści w sieci. W domu włączamy telewizor lub laptopa, kontynuując ten sam schemat, tylko w innej formie. W ten sposób trudno o prawdziwy odpoczynek, bo nasz umysł nigdy nie przestaje być bombardowany bodźcami.
Zerwanie jak i wytrwanie w cyfrowym minimalizmie dla wielu to prawdziwe wyzwanie. Poza samą świadomością, że mamy problem, istnieje też potężna siła przyzwyczajenia i mechanizmy biologiczne w naszym mózgu. Nasze mózgi działają w dość przewidywalny sposób: jeśli coś wywołuje u nas dopaminę, nawet nieświadomie będziemy dążyć do jej „wytworzenia” ponownie. Każde powiadomienie, nowy film czy szybka wiadomość uruchamia wyrzut dopaminy, przez co trudno oderwać się od telefonu, komputera czy innych ekranów.
Zamiast walczyć z każdym impulsem siłą woli, lepiej wprowadzać małe, stopniowe zmiany, które z czasem utrwalą się w naszych codziennych nawykach. Na początku ogranicz powiadomienia do najważniejszych, pozbądź się niepotrzebnych aplikacji oraz określ czas korzystania z mediów społecznościowych. Stopniowo wprowadzaj kolejne zmiany a efekty będą widoczne już po kilku tygodniach. Na początku zapewne odczujemy niepokój lecz z czasem on zniknie. Obserwuj ten stan, nie zrażaj się i pamiętaj o systematycznym wprowadzaniu kolejnych zmian.